Kapat

Skinner kutusu (edimsel kutu)

Anasayfa
Genel Psikoloji Skinner kutusu (edimsel kutu)
skinner kutusu

Skinner Kutusu (edimsel kutu)

skinner kutusu

Skinner kutusu Edimsel kutu

Bu aygıt  çeşitli gereçlerle donatılabilen bir kutudur. Bir, iki ya da daha çok sayıda
manivelası, bir ya da birkaç ışık kaynağı, içine yiyecek parçalarının düşürülebileceği bir yiyecek kabı,
su sunmayı sağlayacak bir su kabı, elektrik şoku uygulanmasına elverişli madeni ızgara biçiminde
bir tabanı olabilir. Bu kutu bize çok çeşitli öğrenme durumlarını inceleme olanağı verir. Bununla
beraber, en basite indirgenmiş hâliyle edimsel kutu, duvarlarından birinde kutunun içine doğru
uzanan bir manivelası, onun altında da hayvanı yiyecekle ödüllendirmeye olanak sağlayan bir yiyecek
kabı bulunan basit bir kutudan ibaret de olabilir.

 

skinner kutusu

Kaydedilen Zaman ve Davranımlar

 

Elektrik devresiyle manivelaya bağlanmış bir araç da sıçanın manivelaya her basışını kağıt üzerine
kaydeder. Bu araca birikici kayıt aracı (cumulative recorder) denir; çünkü ilk davranım
kalemi bir birim, ikinci davranım bir birim daha, üçüncü davranım bir birim daha ilerletir. Yani,
davranım kayıtları birbirine eklenir, birikir. Kayıt kağıdı da belli bir hızla hareket ettiği için, kayıttaki
dik bir çizgi sıçanın sık sık davranımda bulunduğunu; göreli olarak yatık bir çizgi ise çok az davranımda
bulunduğunu gösterir.

Deneyin Başlaması

Şimdi diyelim ki aç bir sıçanı, birikici kayıt aracına bağlanmış olan edimsel kutuya koyduk. Hayvan kutuya yabancı
olduğu için, yabancı şeyler de hayvanlarda genellikle korku uyandırdığı için, önce korku belirtileri gösterecektir.
Fakat kutu aşina hale geldikçe bu korku belirtileri kaybolacak ve sıçan araştırıcı davranışlarına başlayacaktır.
Çeşitli davranışlar gösterecek, duvarları ve aralıkları koklayacak, tabanı ve duvarları tırmıklayacak,
arka ayakları üzerine kalkacak, zemin boyunca koşacak, en sonunda da manivelayı hareket ettirecektir. Bunu
belki üstüne abanarak, belki başıyla vurarak, belki de ön ayaklarıyla tutarak yapacaktır.

Manivela hareket edince de depodan otomatik olarak çıkan bir yiyecek parçası yiyecek kabına düşecek, aynı anda yiyecek mekanizmasının tıkırtısı ve düşen yiyeceğin çıkardığı ses duyulacaktır. Bu, sıçanın ilk doğru davranımı ve kutudaki ilk ödülüdür. Şekil 2’de gösterilen durumda sıçanın kutuya konulmasıyla ilk ödüllenen davranımın yapılması arasında 15 dakika geçmiştir (Skinner, 1938).

Sıçanın yiyeceği görüp yemesi için ise bir dakika kadar bir süre daha gerekmiştir. Sıçan bu ilk yaşantıdan pek fazla bir şey öğrenmemiştir. Fakat hayvan aç olduğu için, yediği yiyecek parçası onu genel uyarılmışlık hâline getirmiş ve daha büyük bir çabayla etrafı araştırmaya başlamasına neden olmuştur. Rastlantı sonucu, sıçan bundan sonra 20 dakika boyunca manivelayı hiç hareket ettirmemiştir.

Bu sürenin sonunda, yani deneyin başlamasından itibaren toplam 35 dakika geçtikten
sonra, sıçan ikinci kez uygun davranımı göstermiştir. Üçüncü davranım 47., dördüncü davranım da 71. dakikada
yapılmıştır. Bu noktada sıçan olup bitenleri “anlamaya” başlamıştır. Daha teknik bir dille söyleyecek
olursak, koşullanmıştır. Davranımlar sıklaşmıştır. Bir noktadan sonra da, artık hayvan manivelaya basıp yiyeceği
yeme davranımlarını, bir sıçan için ne kadar mümkünse o kadar hızlı olarak sürdürmüştür.

Deney sonucu

Bu deney edimsel davranımın koşullanmasına bir örnektir. Oturumun başında sıçanın edimsel
davranışları (davranış repertuvarı) çok çeşitliydi: koklama, tırmıklama, koşma, arka ayakları üzerinde
durma, seyrek olarak da manivelaya basma. Fakat bu davranımlardan ancak biri, manivelaya
basma ödüllendiriliyordu. Bu davranımla ödülün birkaç kez eşleştirilmesinden sonra da hayvan söz
konusu davranımı öğrenmişti. Burada dikkat etmeniz gereken nokta, sıçanın uygun davranımı kendiliğinden
ortaya koyması gereğidir; klasik koşullamada olduğu gibi uyandırılan tepkisel bir davranım
yoktur.

 

 

“Skinner kutusu (edimsel kutu)” üzerine 9 yorum

  1. Songül says:
  2. yusuf kaya says:
  3. Ahmet says:
  4. MEHMET ÇELİK says:
    • Fatih Yetim says:
  5. Ballı Soprano says:
  6. Salih says:
    • Fatih Yetim says:
  7. Hasan BB says:

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

sponsor