Kapat

Çağrışımsal Anlam

Anasayfa
Genel Psikoloji Çağrışımsal Anlam
Çağrışımsal Anlam

Çağrışımsal Anlam

Psikologlar uzun süre önce, sözel malzemenin öğrenilmesiyle ilgili genel bir kural ortaya koymuşlardır: Bir malzeme ne kadar anlamlı ise, öğrenilmesi de o kadar kolaydır. Anlamsız hecelerin öğrenilmesinin, anlamlı kelimelerin öğrenilmesine kıyasla daha zor olması, bu kuralın bir örneğidir. Bu kural belirlendikten sonra, araştırmacılar “anlamlılığın” ne olduğunu ve bir malzemeyi anlamlı yapan şeyleri araştırmaya başlamışlardır. Yapılan çalışmalar sonucunda, üç temel anlam çeşidi bulunmuştur. Bunlar, çağrışımsal (associative), kavramsal (conceptual) ve basamak dizilerine ilişkin (hierarchical) anlamlardır. Bu anlam çeşitleri birbirini karşılıklı dışta tutmayıp, çeşitli şekillerde birleşerek malzemeye az veya çok anlam kazandırabilirler.

“Çağrışımsal anlam” sözel bir malzeme çalışılırken nelerin hatıra geldiğine işaret eder. Sözel bir malzeme çalışılırken çok çağrışım oluyorsa, bu malzeme çok anlamlı demektir. Bir malzemenin çağrışımsal anlamı, öğrenme kolaylığını da etkiler. Bu olay, aşağıdaki deneyde gösterilmiştir (Noble, 1952a):

Deney

  • Her biri iki heceli, bazıları anlamlı bazıları anlamsız kelimelerden oluşan uzun bir liste, kalabalık bir denek grubuna sunulmuştur. Deneklerden, her bir kelime için 60 sn. içinde akıllarına gelen bütün çağrışımları söylemeleri istenmiştir. Her kelime için ortalama çağrışım sayısı hesaplanarak, bir anlamlılık göstergesi oluşturulmuştur. Örneğin, listede bulunan anlamsız kelimelerden “gojey”in çağrışım ortalaması .99 çıkmış; bu da o kelimenin çok anlamlı olmadığını göstermiştir. Buna karşılık, “mutfak” kelimesi 9.61 çağrışım ortalaması ile oldukça anlamlı bulunmuştur. Bu yöntemle, birkaç yüz kelime ve hecenin anlamlılık göstergesi elde edilmiştir.
  • İkinci bir deney de bu çağrışımsal anlam göstergelerinin, öğrenme kolaylığını ne dereceye kadar etkilediğini araştırmak amacıyla düzenlenmiştir (Noble, 1952b). Bunun için, gösterge ortalamaları sırasıyla 1.28, 4.42, 7.85 olan 3 liste hazırlanmıştır. Anlamlılık göstergesi düşük olan listenin öğrenilmesi, yüksek göstergeli listeden hemen hemen 3 misli daha fazla tekrar gerektirmiştir. Anlamlılık göstergesi orta derecede olan liste, iki uç arasında yer almıştır. Sonuç olarak diyebiliriz ki, bir kelimenin çağrışımsal anlamı arttıkça öğrenilmesi kolaylaşır. (Bu deneyde söz konusu olan öğrenme, kelimelerin yüksek anlamlılıkta başka bir kelimeye bağlanması biçimindeydi.)

Deney sonucu

Bu deneyde gösterilen ilkenin, günlük sözel öğrenme için geçerli olduğuna inanmamız için pek çok neden vardır. Bir cümlede bulunan kelimelerle ilgili olarak sizin ne kadar çok yaşantınız varsa, cümleyi öğrenmeniz ve hatırlamanız o kadar kolay olacaktır. Aslında bu olay, daha önce öğrendiklerimizin yeni öğrenmeye aktarılması sayılabilir. Gerçekten de anlamlılık bir olumlu aktarmadır. Bazı kelime ve ibareler bazen size daha anlamlı gelir; çünkü, daha önce onlarla ilgili bazı şeyler öğrenmişsinizdir. Eğer çalıştığınız malzemeyi kendi kelimelerinizle ifade ederseniz, yukarıda söz konusu edilen durumlardan yararlanabilirsiniz. Böylece, ders notlarını yazarken veya ders kitabını özetlerken, yazarın kelimeleri yerine kendi kelimelerinizi kullanırsanız, bu kelimelerle ilgili kendi çağrışımlarınızdan yararlanıp, öğrenme işlemini daha kolay bir hale getirebilirsiniz.

Öğrenme malzemesi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir